Duygusal Yoksunluk

Duygusal yoksunluk şeması, çocukluk yıllarında ilgi, empati ve korunma gibi temel duygusal destek ve ihtiyaçların yeterince karşılanmamasıyla gelişerek; kişinin duygusal destek alma arzusunun yeterince karşılanmayacağına yönelik beklenti geliştirmesi olarak tanımlanır.

Bu şema kendini üç farklı eksiklikle gösterir:
İlgi Yoksunluğu: Sevgi, şefkat, sıcaklık ve fiziksel yakınlık (sarılmak, elinden tutulmak) gösterecek kimsenin olmadığını hissetmek.
Empati Yoksunluğu: Dinlenilmediğini, nasıl biri olduğunu, nasıl hissettiğini anlamaya çalışan biri olmadığını, bir başkasıyla duyguların karşılıklı paylaşımından yoksun hissetmeyi, duygularının ve iç dünyasının başkaları tarafından önemsenmediğini hissetmek.
Korunma Yoksunluğu: Güçlü bir figürün rehberliği, yönlendirmesi ve "ben buradayım, arkandayım" desteğini bulamamayı ifade eder.

Şemanın varlığında kişi ihtiyaçlarının karşılanmayacağına yönelik bir ön kabul içindedir. Çocukluk döneminde kişinin yaşadığı deneyimler bu düşüncenin aksini göstermediğinden yetişkin olduğunda da kişi neden bunun aksini göreyim diye düşünebilir.
Dışarıdan bir kişinin ihtiyaçları karşılamaması, kişinin kendisinin de bu ihtiyaçlarını nasıl karşılayacağını bilememesinden yoksunluk hissi devam eder. Etrafınızdaki kişiler duygusal ihtiyaçlarınızı karşılama çabası içerisinde olduğunda ise bunu "sahte" , "gerçek dışı" olarak algılayabilirsiniz.

Bu şemaya sahip kişiler ilişkilerinde duygusal kabını "dolmayan bir kavanoz" gibi algılarlar. 

Şema’yı Besleyen Düşünce ve Duygular

• Birlikte olduğu insanların onu sevmeyeceği, onunla ilgilenmeyeceği, zor bir anında yanında olmayacağı, destek olmayacağı, dinleyip anlamayacağı, gerektiğinde rehberlik edeceği bir yol sunamayacağına yönelik kuvvetli bir beklenti içerisinde olma
• Yalnız hissetme
• Diğer insanlardan uzak hissetme
• Ait hissedememe
• Yeteri kadar önemsenmediğini, merak edilmediğini, desteklenmediğini düşünme
• Romantik ilişkilerde veya sosyal ilişkilerinde duygusal olarak eksik kalan bir şeyler olduğu hissi
• Boşluk hissi

Şema’yı Besleyen Davranışlar

• Duygusal ihtiyaçlarınızı sizin için önemli olan kişilerden talep etmeyen bir davranış sergileyebilirsiniz. 
• Odak noktanız bir başkası olur, kendiniz için çok az şey söyleme bazen onu bile söylemekten geri durma şeklinde bir tutum içinde olabilirsiniz.
• Temelde hissettiğiniz ile davranışlarınız arasında fark vardır. Duygusal ihtiyaçlarınız yok gibi davranarak duygusal yoksunluğu arttıracak şekilde yönelim gösterebilirsiniz.
• Partneriniz ya da sevdiğiniz kişiden sevgi, ilgi, duygusal destek bekleyip talep etmediğinizden elde de edemezsiniz, duygusal kap bir türlü dolmaz.
• İlişkilerinizde bir anda kendinizi unutulmuş halde bulabilirsiniz ya da ihtiyaçlarınızdan o kadar uzaklaşırsınız ki unutulduğunuzu fark bile edemezsiniz.

Şema Kökeni
Bu şema genellikle çocuklukta sessizce kurulur. Ortada her zaman büyük bir travma veya şiddet olmak zorunda değildir; ihtiyaç anında orada olmayan, fiziksel olarak var olan ama duygusal olarak ulaşılamayan, donuk, meşgul ya da duygusal olarak mesafeli ebeveynler bu şemanın tohumlarını eker.

• Bakımvereniniz soğuk ve duygulanım göster(e)meyen birisi olabilir size yeterince sarılıp, ilgi, şefkat gösterememiş olabilir.
• Çocukluğunuzda daha önemli veya değerli görülen başka biri nedeniyle sevildiğinizi ve değer verildiginizi hissedememiş olabilirsiniz.
• Bakımvereniniz ihtiyacınız olan zamanı ve dikkati size sunamamış, çocuk dünyanızda ihtiyaçlarınızı yeterince anlamamış olabilir. Sizinle etkili bir ebeveyn çocuk iletişimine girememiş olabilir.
• Bakımvereniniz zor durumlarda sizi yeterince desteklememiş olabilir. Diğer insanlarınız da size destek vermek istediğinde, acınızla ilgilenmek istediğinde bunu kabul etmekte zorlanıyor olabilirsiniz. Dolayısıyla ihtiyaçlarınız giderilmediğinde ortaya çıkan acı, sizi o günlere götürüp katlanılmaz hissi yeniden deneyimleyebilirsiniz.
• Bakımvereniniz size uygun rehberlik yapamamış veya kendinize bir yön bulmanızı sağlayacak desteği verememiş olabilir. 

Şema gelişiminde çekirdek duygusal ihtiyaçların yeterince karşılanmamasında erken dönem yaşam deneyimlerinin önemine ek olarak duygusal mizaç ve kültürel özellikler de şema gelişimini besleyici tohumların geliştiği toprak işlevi gösterir.

Şema Kimyası (Nasıl Partnerlere Çekiliyorum?)

Şema kendini yaşatacak, sürdürecek ortama ihtiyaç duyar. Duygusal yoksunluk şeması olan kişiler hayatında yer edindirdiği partner ya da sosyal ilişkideki kişileri duygusal olmayan, duygusallık göster(e)meyen kişilerden seçme eğilimini otomatik olarak gösterir, böyle kişilere çekim duyar.

Uyumlu Olmayan Başa Çıkma Biçimleri

Baş etmek için üç yol seçebilirsiniz.

• Kendinize mesafeli, soğuk, duygusal kabınızı doldurmayacak partner seçimleri yapabilirsiniz. İlişkinizde ihtiyaçlarınızı dile getirmeyen tutumda bulunabilirsiniz.(şema teslimi)
• Kimseyle derin, duygusal bir bağ kurmayarak ilişkiden kaçınma baş etme biçimi de gösterebilirsiniz (şema kaçınması).
• Aşırı bağımsız görünerek kendinizden verip sevgi, ilgi, destek, anlayış, yardım kabul etmediğiniz partnerlerin çekimine kapılarak ihtiyaçlarınızın karşılanmadığı ve karşılanmayacağı kehanetini doğrulayacak davranışlarda bulunabilirsiniz (şema aşırı telafi). Partnerinize ya da sosyal ilişkilerinizde arkadaşlarınıza duygusal ısrarcı davranabilirsiniz.

Duygusal Yoksunluk Şemasının Yakın İlişkilerde Yaşayabileceği İletişim ve İlişki Problemleri

• Partnerinize karşı ihtiyaçlarınızı dile getir(e)mezsiniz ya da onun sizi anlamasını beklersiniz. Siz dile getirdikten sonra yapılanların bir anlamı olmadığını düşünürsünüz.
• Ne hissettiğinizi partnerinize anlatmadan onun duygularınızı anlamasını bekleyebilirsiniz. Partneriniz tarafından anlaşılmadığınızda hayal kırıklığı yaşayabilirsiniz, bu hayal kırıklığı partnerinize küsmeniz ya da öfke duymanıza yol açabilir.
• Duygusal anlamda çok güçlü olmaya çalışabilirsiniz.
• Size yeterince ilgi göstermediği için partnerinizi suçlayıcı davranışlar gösterebilirsiniz. Suçlayıcılıkla karşılaşan partnerinizin bu tutuma vereceği olumsuz tepki ile birlikte ilişkileriniz çıkmaz bir kısırdöngüye girebilir.
• Bazen uzaklaşır kendi kabuğunuza çekilir, kaçarsınız, ulaşılmaz olursunuz. Bu durum partnerinizin de sizden uzaklaşmasına yol açabilir ve etkili iletişim ve ilişki kurma kalıplarından uzaklaşabilirsiniz.

Aylak Adamın C.'si üzerinden duygusal yoksunluk şemasına örnek verecek olursak,
C. karşılaştığı kadınlarda kusur aradığı için değil, hiçbir karşılaşma çocukluğunda eksik kalan duyguyu tamamlayamadığı için tamamlanma arzusuyla arayışını sürdürür. Onun aradığı, yalnızca sevilmek değildir; kendisini bütün dikkat ve varlığıyla görecek, anlayacak ve duygusal olarak yanında duracak birinin mümkün olup olmadığını bilmektir.
İşte duygusal yoksunluk şeması tam da buradan örneklendirilebilir. Bu şemada kişi, bugünkü ilişkilerini yalnızca bugünkü ihtiyaçlarıyla yaşamaz. Çocukken karşılanmamış ihtiyaçları da her ilişkiye sessizce eşlik eder.

Dip Not: C. karakteri Yusuf Atılgan'ın Aylak Adam romanına atıftır.